Zygmunt August wyjechał z Warszawy na Litwę 19 czerwca 1572 r. Jak zwykle towarzyszył królowi liczny dwór, gwardia przyboczna, fraucymer, paziowie i karły. Zabrano też kosztowne sprzęty, naczynia, szpalery, a także kolekcję klejnotów, z którą król nie lubił się rozstawać. W Knyszynie „odrzuciwszy wszelką pomoc lekarzy [...] dobry ten pan, ostatni z Jagiełłów, dnia 7 lipca 1572 roku życia dokonał".

Po krótkim, zaledwie kilkumiesięcznym, panowaniu Walezjusza, podczas którego nie zawitał on do Warszawy, nastąpiło drugie bezkrólewie. W listopadzie 1575 r. szlachta obwołała królem Annę Jagiellonkę, wybierając jej jednocześnie na męża księcia siedmiogrodzkiego Stefana Batorego.

Ślub i koronacja pary królewskiej odbyły się w Krakowie. Zaraz po koronacji Stefan I udał się do Tykocina dla zabezpieczenia skarbów pozostawionych przez Zygmunta Augusta. Po drodze zajechał na krótko do Warszawy i zamieszkał na Zamku. Oboje królestwo spotkali się tutaj 4 sierpnia 1576 r.

Król po polsku nie mówił. Znał łacinę, którą posługiwał się „nie tylko dobrze, ale i wytwornie". Z królową rozmawiał przez tłumacza, a od dworzan wymagał znajomości łaciny.

Król Stefan, zajęty wojnami na zachodnich i wschodnich kresach państwa, rzadko zajeżdżał do Warszawy. Przybywał tu głównie na sesje sejmowe i wtedy zajmował przez kilka miesięcy dawne apartamenty Zygmunta Augusta. W dniu 26 lutego 1578 i., zasiadłszy na majestacie przy kościele bernardynów na Krakowskim Przedmieściu, przyjął hołd lenny i udzielił inwestytury na księstwo pruskie margrabiemu z Ansbachu Jerzemu Fryderykowi Hohenzollernowi. Ceremonię zakończył bankiet na Zamku. Król bawił w Warszawie powtórnie od listopada 1579 do stycznia 1580 r., podczas trwania sesji sejmowej.

1 »