Od momentu, kiedy Janusz I nazywany Starszym objął w 1374 r. ziemię warszawską, jeszcze za życia ojca - Siemowita III, Warszawa od razu odczuła energię i zapobiegliwość nowego gospodarza. W 1379 r. książę specjalnym przywilejem nakazał mieszczanom, w zamian za ulgi podatkowe, budowę dwóch dalszych odcinków murów obronnych, które miały połączyć istniejące już mury miejskie z obwarowaniami Zamku. Z dokumentu tego wynika, że Warszawę otaczał wówczas mur ceglany. Nie wiemy tylko, czy był to ten sam mur, który w 1339 r. oglądali legaci papiescy, czy też późniejszy, wzniesiony w 2 poł. XIV w. Jeden odcinek nowego muru miał przebiegać od północnego narożnika miasta, „gdzie mur się skończył", wzdłuż Wisły aż do bramy zamkowej nazwanej Żurawiem. Drugi odcinek muru miał połączyć Bramę Dworzańską (inaczej Dworską lub Dworzan) z Wieżą Wielką zamku książęcego. Dokument księcia Janusza ma szczególną wagę, gdyż po raz pierwszy wymienia z nazwy dwie budowle zamkowe - Bramę Żuraw i Wieżę Wielką. Tę ostatnią można identyfikować z opisaną już wieżą, później nazwaną Grodzką. Natomiast Bramę Żuraw próbowano lokalizować w różnych punktach całego terenu zamkowego. Bez względu na miejsce, w którym była usytuowana, trzeba przyjąć, że mieściła się ona nad fosą. Wskazuje na to jej nazwa, która sugeruje, że w bramie mieścił się mechanizm w postaci dźwigni. Czy był to tylko most zwodzony? Bardziej prawdopodobne wydaje się, że w bramie znajdował się mechanizm, oparty na prostej konstrukcji żurawia, który poruszał tamę regulującą poziom wody w fosie. Wydaje się też, że utrzymanie wody w fosie zamkowej było możliwe tylko wtedy, gdy jej wylot przed stromizną skarpy zamykała tama. Taką właśnie funkcję pełniła, najpewniej, Brama Żuraw.

1 »